|
Kabadayı devletler
Her ülke istediği
ülkeye istediği sıfatı yakıştırıyor. Bu hususta son sıralarda bir enflasyona
tanık oluyoruz. Ağzı olan, dili olan konuşuyor. ABD'nin diğer ülkeler için
meşhur ettiği kavramlardan birisi haydut ülkeler kavramıydı. Wikipedia
Ansiklobedisine göre bu devletin sıfatlarından birisi dünya barışını tehdit
etmesidir. Diğer vasıfları arasında
otoriter rejimler tarafından yönetilmesi, hak ve hürriyetleri kısıtlaması, terörizmi
himaye etmesi ve kitle imha silahlarına haiz olması veya haiz olma yolunda
ilerlemesi de var.
Eskiden karalardaki yapılan eşkiyalığa uğruluk
denizlerde yapılana korsanlık denilirdi. Geçmiş yıllarda azalan korsanlık olayları
günümüzde yeniden patlak verdi ve hortları. Günümüzde başarısız devletler olarak
tabir edilen devletlerin açıklarında düzensizlik ve korsanlık kol geziyor. Somali
açıklarında hükümferma olduğu gibi. Somali içlerinde ABD'ye göre, El Kaide veya
yandaşları etkili olurken açıklarında da korsanlık kol gezmektedir. 1991 yılına
devrilen Siad Barre rejiminden sonra
ülkede hakimiyet ve düzen bir türlü sağlanamadı. Bunda en büyük pay şüphesiz İslam'a
olan kaygılarından dolayı ABD olmuştur.
Yani sureta korsanlığa karşı olan ABD fiiliyatta korsanlığı beslemekte ve desteklemektedir.
ABD'nin 'başarısız devletler' kategorisine paralel olarak ürettiği kavramlardan
birisi de Rogue state/ haydut devlet kavramıydı. Bir dönem bu kavram o kadar
etkili oldu ki dönemin Cumurbaşkanı Süleyman Demirel de durumdan vazife
çıkartarak Yunanistan için aynı kavramı kullanmıştır. Rogue state kavramı
bugünlerde unutulmaya yüz tuttu. Elbette ABD'nin rogue state olarak tabir ettiği
ülkeler arasında uluslar arası camia ve düzenle birlikte hareket etmeyen şaz
devletler kastetiliyordu. Bunlar Kuzey Kore, İran, Libya, Sudan gibi ülkelerdi.
ABD'nin düzenine karşı çıktıkları için bu ülkeler haydut olarak anılıyordu. Bu
kavramın türevlerinden birisi de A pariah state idi. Parya genelde dışlanmış ve
Hindistan'daki kast sisteminde en alt
kasttan gelenlere verilen isimdi.
*
Gün geldi
tartışmanın seyri değişti. Rogue state olarak anılan haydut devletler karşı taarruza
geçti ve kendilerine bu ismi veren ülkeyi 'kabadayı devlet' olarak nitelendirmeye
başladılar. Rogue state'nin karşılığı da bulunmuş oldu: Bullying powers Nitekim
İran Cumhurbaşkanı Nejad itiyad haline
getirdiği Genel Kurul toplantılarına iştirakinin sonuncusunda ABD gibi ülkeleri
kabadayı güçler ve devletler olarak tanımlamıştır. Böylece haydut devlet
suçlaması tersine çevrilmiş oldu. Nejad
dünyanın bütün problemlerine bu birkaç kabadayı devletin neden olduğunu
söylemiştir. Onun kastettiği kabadayı devletlere elbetteki Rusya girmemektedir.
O kendi kabadayılarını kastetmektedir. Bunlar İsrail ve ABD'dir. Halbuki birkaç
yıl önce AB'de yapılan anketlerde 'baş belası' olarak vasıflandırılan ve dünyada
gerilimi canlı tutan ülkeler arasında İsrail ve ABD ile birlikte İran da
sayılmıştır. Nejad, ABD ve İsrail'i
kabadayı güç olarak nitelendirdikten sonra bu ülkelerin yolun sonuna geldiklerini
de söylemiştir.
*
Gürcistan olaylarının akabinde Rusya ile ABD arasında devam
ede gelen düello tanımlar savaşına ve psikolojik savaşa dönüşmüştür. Bu bağlamda ABD, Rusya'yı kabadayılıkla
suçlarken Rusya da ABD'ye aynı suçlamayla mukabele etmiştir. Rusya Dışişleri
Bakanı Sergey Lavrov, Gürcistan'ın toprak bütünlüğünün 'artık ölü bir konu'
olduğunu söylemesi üzerine ABD çok sert tepki verdi ve Moskova, Washington
tarafından 'yaygaracılık, kabadayılıkla' suçlandı. Rice'ın Milliyet gazetesi
tarafından da yayınlanan makalesinde de Rusya dolaylı ve ima yoluyla kabadayı
rolü oynamakla suçlanıyor. Aslında Ruslar da bunu inkar etmiyorlar. Normal zamanlarda 'ayı' ifadesini hakaret
kabul eden Ruslar Gürcistan krizinden sonra bu yakıştırmayı sahiplendiler. 'ABD
kurtsa biz inek değiliz, ayıyız' diyen Ruslar her kuşun etinin yenmeyeceği
bağlamında bu sıfatı kabullenmişlerdir.
Yine Ruslar 'gangaster devlet' politikası izlediklerini
dolaylı olarak kabullenmiştir. Buna bir nevi caydırıcılık halesi olarak başvurduklarını
kimse reddedemez.
ABD'nin Boğazlar üzerinden Gürcistan açıklarına filo ve
gemilerini göndermesine mukabil Rusya da misilleme babından Karayipler ve
Venezüela'ya savaş gemilerini ve bombardıman uçaklarını gönderiyorlar. Ruya'nın
önde gelen savunma uzmanlarından olan Pavel Felgengauer bu misilleme
politikasını it dalaşı benzeri 'gangland diplomacy' olarak nitelendirmiştir (The
Times, September 23, 2008/Russia engages in 'gangland' diplomacy as it sends
warship to the Caribbean ). Pavel Felgengauer bu misilleme politikasını şöyle
tasvir etmiştir : Bu bir bayrak dalgalandırma ve güç gösterisi politikasıdır.
Göze göz dişe diş yaklaşamıdır.. Sen Gürcistan ve Ukrayna'yı bize bırakırsan
biz de Karayipler'e ve Venezüela'ya gitmeyiz! Mantık bu adar basit ve yalın. Diyesim o ki, moda değişti . Eskiden haydut
devletler kavramı moda idi yerini kabadayı devletler aldı. Demek ki dünyada güç
kaymasının yaşandığı bir vakıa…
www.mustafaözcan.com
|
