|
Biden ve Irak'a Bosna modeli
Nihayetinde Obama'nın takım arkadaşı belli oldu. O
da kurulu ve yerleşik sistemin (establishment/nomenklatura) bir parçası
ve uzantısı. Barack Obama'nın takım arkadaşı olarak Joe Biden'ı seçmesi
gençliğini ve toyluğunu, dinamik imajını köklü
ve büyük tecrübe ile birleştirme ve aşılama olarak görülüyor. Biden 36
yıllık senatör. Sadece beyin tümörü nedeniyle tedavi gördüğü müddet
içinde 7 ay kadar senatörlükten uzak kalmıştı.
Dolayıyla derin tecrübesi bir faraziye değil gerçeğin ta kendisi. İskoç
asıllı Katolik bir aileden geliyor. Bir iki gün önce Obama ile
Hillary'nın yolları kesinkes ayrılmıştı. Mustakbel yardımcısı gözüyle
bakılan Hillary bir iki gün önce Obama ile arasına mesafe koymuş ve
ondan iş istemediğini söylemişti. Hillary bu açıklamasıyla söylenti ve spekülasyonlara son vermişti. Hillary'nin
bu açıklamasından sonra Biden'ın takım arkadaşlığının (running mate)
önü açılmıştı. Aslında Obama ile yeni ortağı Biden birbirlerine
benziyorlar. Hillary de öyleydi. Irak'ın işgali noktasında ikircikli
yaklaşımları olmuş lakin sonunda Biden Bush'un işgal planını
onaylamıştı. Irak'ın işgali noktasında Bush planını onaylayanlar
iktidara gelmeleri halinde 2010 yılında Irak'tan çekilmek istiyorlar.
Ama çekilmeden ziyade bunun nasıl bir çekilme olacağı mühim. Yani
mesele, mahiyetinde veya şeytan, detayda gizli.
*
Bilindiği
gibi Joe Biden işgalden sonra Irak'la ilgili bir teziyle temayüz etti.
Bu tez Irak'ın üçe taksimini ve parçalanmasını öngörüyordu. Cumhuriyetçilerin
karşı oldukları bu tez Biden ve Bazı senatörler tarafından
sahipleniyor. Bu aynı zamanda Holbrooke'un da rüyasıydı. Aslında
Hobrooke'un Dayton'da yaptığını Biden ve onun gibi düşünenler Irak'ta
yapmak istiyorlar. Dayton tarzı Irak için de yumuşak bir bölünme
öngörülüyor. Ardından da şartlar daha fazla olgunlaştığında ve bölgesel
kırılmalar arttığında Kürtler ve Şiiler baş çekecekler ve bölünme
süreci tamamlanacaktı. Zaten Irak'taki İran yanlısı Şiiler özellikle
Hekim grubu taksim veya federasyon planına sıcaklar. Onlar Irak'ın
bütünlüğünden ziyade kendi iktidarlarını düşünüyorlar. Kürtlerin tutumu
ise güneş gibi açık. Aslında burada iki engel var. Birincisi federatif
bir çözümden sonra Şii federe devletinin geleceği ve İran'ın kontrolüne
girip girmeyeceği meselesi. Bu mesele belirsizliğini koruyor ve Araplar
da bu ihtimalden tedirginlik duyuyorlar. Zira Körfez'de yoğun bir Şii
nufus var ve bunun paralelinde İran Şah döneminde işgal ettiği BAE
adalarından devrim sonrasında da vazgeçmiyor. Yani İran hem fiili hem
de nufuz açısından yayılıyor. İkincisi, Kürt
devletine bölgesel bir kirve aranıyor. Şayet Şah dönemi olsaydı
Kürtleri İran'a bağlamak Amerikan siyaseti açısından daha mantıklı
olurdu. Bugünkü şartlarda Holbrooke gibiler Kürt bölgesinin muvakkaten
de olsa Türkiye'ye bağlanması arzusundaydılar. 1991/1992 yılında Özal
kısmen buna teşne idi ama o dönemde Türk ordusunun muhalefetiyle
karşılaştı. Ve bu karşı irade kırılamadı. Dayton mimarı Holbrooke o
dönem 'kaçırılan fırsat' ile alakalı olarak ah vah ediyor. Irak
planında Dayton'a uymayan tek husus parçalandıktan sonra ortaya çıkacak
federe devletlerin bölgesel patronlarının kimler olacağı. Türkiye Kört bölgesinin ihalesini üzerine almak istemiyor. İran ise Şii federe devletinin himayegerdesi (protegee) olmasına dünden razı. Lakin buna rağmen yine de Irak'lı Şiilerin İran'ın patronluğu noktasında kesin ve nihai bir kararları yok.
*
Dayton
anlaşması mucibince Bosna'daki Sırp Federe Devletinin hamisi Sırbistan.
Buna paralel olarak Irak'taki Şii federe devletinin hamisi de İran
olabilir. Bu durumda Hırvat Federe Devleti mesabesinde olacak Kürt
devleti hamisiz kalıyor O na da bir Hırvatistan
aranıyor. Hamisiz bir federe devletin yaşama şansı az. Yani Biden Obama
ile Beyaz Saray'a gelse ve çekilme takvimini uygulasa bile çekilmeden
sonra Irak'ın alacağı şekil ve keyfiyet muamma ve belirsiz. İlginçtir,
Irak'ın üçe bölünme teklifi Biden'in teziydi ve Obama da bu tezi
destekliyordu. Ama iktidara geldiklerinde bakalım evdeki hesap çarşıya
uyacak mı ? Bununla birlikte Demokratların önündeki en acil husus
Iraktan çıkış planı. Buplanla ilgili ortak yaklaşım Irak'a Bosna planı
uygulamak. New York Times'ın önde gelen muhabirlerinden Thom Shanker'in
bu yöndeki bir haber-analizi açıkça muhtemel Demokrat iktidarındaki
çekilme sonrası uygulanacak eğilimi ortayla koyuyor. Bu da Irak'a Bosna
modeli uygulamak. Daha Türkçesi Irak'ı yumuşak bir şekilde bölmek.
Senato
Dış İlişkiler Komitesi Başkanı Biden, "Eğer Irak'ı geride bir kaos
bırakarak terk edersek, bölgesel bir savaş çıkacak ve bu, bizi nesiller
boyunca içine alacak. Böyle bir savaş Suudilerin, İranlıların,
Türklerin (Irak'a) girmesine yol açacak" demişti. Cumhuriyetçi Partili
başkan adayı Senatör John McCain de, CBS televizyonunda katıldığı
söyleşide, ABD'nin Irak'tan erken ayrılmaması gerektiğini savunmuştu.
McCain, ABD'nin bu ülkeyi zamansız terk etmesi durumunda, Bağdat'ta
Şiiler ile Sünniler arasında çok kanlı bir savaş çıkacağını,
Türkiye'nin Kuzey Irak'a müdahale edeceğini ve İran'ın nüfuzunu
genişleteceğini söylemişti. Gerçekten de bölgeyi bekleyen en önemli
tehlike ABD'nin Irak'tan çekilmesinden sonar doğabilecek boşluk. İşte
İran Türkiye ile birlikte bu boşluğun 8nasıl doldurulabileceğinin
yollarını arıyor. Nejad'ın ziyaret gündemindeki maddelerinden birisi de
bu olmalıydı.
www.mustafaözcan.com
|
